Omgaan met druk

De druk in de sport lijkt steeds hoger te worden. Van jeugd wordt al op jonge leeftijd verwacht dat er gepresteerd wordt en met steeds meer verschillende belangen binnen de sport, kan de druk je sporters zomaar te groot worden. Hoe leer je sporters om te gaan met druk en deze op een positieve manier in te zetten? 

Wat is druk precies?

Met het woord ‘druk’ verwijzen we vaak naar de gevoelens die een atleet heeft over het presteren in een sportomgeving. Dit gevoel wordt vaak beleefd als een dwingende of beperkende invloed op de geest, of een urgente vraag waaraan voldaan moet worden. Druk is een gevoel dat door onszelf wordt gecreëerd als we op bepaalde gebeurtenissen reageren. Druk is niet per definitie slecht – het kan motivatie, concentratie en plezier vergroten. Het gevoel van stress dat we ervaren als we in een bepaalde situatie zitten, zorgt er vaak juist voor dat we zeer gefocust blijven; klaar om ons volledig in te zetten voor een uitdaging.

Waar komt druk vandaan?

Druk kan verschillende interne en externe factoren als oorzaak hebben. Bijvoorbeeld;

  • Verwachtingen over prestaties vanuit de ouders;
  • Verwachtingen van de sporters zelf over de competitie (gewenste resultaat, verwachte beloning, kansen op selectie, eer, loon naar werken);
  • Verwachtingen van derden (vooral teamgenoten en coaches, maar ook van anderen zoals vrienden, familie en partner);
  • Verwachtingen vanuit de pers en media;
  • Voorbereiding voor wedstrijden (hoe goed voorbereid de atleet zich voelt, hoe goed ze zich voelen op de dag zelf);
  • Effecten van publiek (Hun reacties op prestaties; deze kunnen ondersteunend of afbrekend zijn);
  • Het belang van de prestatie (Hangt er een selectie vanaf, wat zijn de gevolgen voor de toekomst);
  • Verwachte moeilijkheidsgraad van de prestatie of het belang ervan (Is het een lokale wedstrijd of een belangrijk kampioenschap?);
  • De acties van organisatoren en officials;
  • De gereedheid van de atleet om te presteren (is de atleet helemaal fit, zowel fysiek als mentaal);
  • Timing (is er sprake van tijdsdruk om een prestatie neer te zetten?);
  • Andere factoren die een invloed hebben op de aandacht van de atleet (school, werk, relaties e.d.);
  • Het ontbreken van zelfvertrouwen;
  • Gebruik maken van een nieuwe techniek in competitie;
  • Herhaalde fouten.

Tips voor trainers

Druk bestaat alleen als de sporter zich druk maakt over de uitkomst. Leer sporters beseffen dat het niveau van de wedstrijd eigenlijk niet uitmaakt;  het blijft dezelfde sport die ze beoefenen. Benader stressvolle situaties dus alsof ze precies hetzelfde zijn als trainingen of trainingswedstrijden. Train het geheugen om in het nu te blijven en laat de uitkomst maar zichzelf regelen.

Leer om te trainen op hetzelfde niveau als waarop de sporters in competitie uitkomen; zo komen sporters in de lastigste wedstrijden nooit situaties tegen waar ze in training nog niet mee aan de slag zijn geweest. Oefen de sporters in situaties waarin ze druk ervaren; zo worden deze situaties normaal en kunnen de sporters er makkelijker mee omgaan.

Zorg dat de sporters het gevoel hebben goed voorbereid aan de start te verschijnen. Leer ze te focussen op wat er toe doet; laat hun de omgeving vergeten. Zorg ervoor dat door druk de sporters zich niet gaan haasten; dit leidt af van hun prestaties, communicatie, visie en plezier. Laat ze ook onder tijdsdruk rustig blijven om onnodige fouten te voorkomen. Laat ze positief denken.

Laat de sporter over zijn gevoelens praten; door deze te delen kan de sporter ermee om leren gaan. Leer de sporter om te streven naar excellentie, niet naar perfectie. Er mogen fouten gemaakt worden onder druk, zolang de sporter ze kan herstellen en ervan leert. Bespreek de manieren om fouten recht te zetten; onder druk worden sneller fouten gemaakt dus is het van groot belang om te weten hoe deze opgelost kunnen worden. Houd de focus op de techniek of strategie, herinner de sporter aan al de trainingen die er al gedaan zijn om ze een steuntje in de rug te geven en aan te geven dat ze de situatie al kennen. 

Laat de sporter identificeren welke zaken lijden onder teveel druk voor een wedstrijd. Leer de sporter hier extra op te trainen en alert te zijn deze zaken te herkennen tijdens een stresssituatie. Laat de sporter in zichzelf geloven, ongeacht welke situatie hij/zij zich in bevindt.

Meer informatie

  • Lees op SportKnowHowXL meer over hoe een sportpsycholoog de sporter kan helpen om de ervaren spanning om te zetten in een positieve spanning.
  • Op de website Topsporttopics wordt regelmatig aandacht besteed aan mentale training die atleten meer zelfvertrouwen kunnen geven. Selecteer voor een overzicht van artikelen over mentale training in de rechterbalk 'Mentale training'.
  • Afke van de Wouw is sportpsycholoog en heeft mentale trainingen opgesteld voor sporters die ze helpen bij het mentaal voorbereiden op en herstellen van een wedstrijd. Deze trainingen zijn te downloaden via sportsimagery.nl.
  • Ook NLcoach heeft een onderdeel in haar kenniscentrum gewijd aan mentale training. 
  • Lees op de website van TV Sportplezier meer over het belang van plezier bij en in het sporten. Zo is er onder meer een artikel te lezen over het benoemen van een kind als 'talent' en wat hiervan de gevolgen kunnen zijn.